MR’da Hasta Güvenliği

MR çekim odası ve MR cihazı

Manyetik Rezonans (MR) ne ölçüde güvenli bir tetkiktir?

Manyetik Rezonans (MR)’da, Bilgisayarlı Tomografi (BT) ya da Röntgen incelemelerinin aksine iyonizan radyasyon (X-ışını) yoktur. Hasta güçlü bir mıknatıs (manyetik alan) içerisine yerleştirildikten sonra radyo dalgaları kullanılarak ve gradiyent denilen manyetik alan değişiklikleri uygulanarak görüntüleme gerçekleştirilir. Bazı durumlarda damardan “kontrast madde” adı verilen ilaçlar uygulanır.

MR incelemesi temel güvenlik kurallarına uyulduğu sürece, hasta üzerinde olumsuz bir etkiye neden olmayan, güvenli bir tetkiktir. MR incelemesine girmeden önce hasta ya da hasta yakınının MR güvenliği ile ilgili konuların gözden geçirildiği bir formu okuması, doldurması ve imzalaması istenir. Bu aşamada hasta güvenliğini tehdit eden bir durum saptanırsa, MR personeli gerekli önlemleri alacaktır.

MR’da güvenlik endişesi oluşturabilecek durumlar aşağıda sıralanmıştır:

  • Güçlü mıknatıs (ana manyetik alan) ya da gradiyent manyetik alanlar ile etkileşime girebilecek ve bunun sonucunda hasta güvenliğini tehlikeye sokabilecek metalik yabancı cisimler ya da çeşitli cihazlar
  • Radyo dalgalarının vücutta ısı artışına neden olması (SAR)
  • MR’daki yüksek gürültüye bağlı işitme problemleri
  • Damardan uygulanan “kontrast madde” adı verilen ilaçların oluşturabileceği yan etkiler
MR çekim odası kapısında yer alan güvenlik uyarıları

 

MR mıknatısı ne kadar güçlü ve bu beni nasıl etkileyebilir?

Günümüzde kullanılan MR cihazlarındaki mıknatısın gücü, dünyanın yer çekimi gücünün 60 bin katına ulaşmaktadır. Vücudunuzda metalik bir yabancı cisim / cihaz bulunmadığı sürece bu güçlü mıknatısın size herhangi bir zararı olmaz. MR çekimlerinden sonra bu mıknatısın etkisiyle nadiren sersemlik hissi, ağızda metalik tat, baş dönmesi ya da baş ağrısı görülebilirse de bu etkiler geçicidir ve sağlığınız açısından risk oluşturmaz.

 

Vücudumda yabancı bir cisim / cihaz var, hangi durumlarda MR’a girebilirim?

Vücudunuza yerleştirilmiş olan ya da bir kaza sonucu girmiş olan, MR odasına girerken çıkarılması mümkün olmayan metalik yabancı cisimler ya da cihazlar varsa, randevu alma aşamasında mutlaka MR personeline bilgi veriniz. Bu yabancı cisimlerin / cihazların bir kısmı MR’da yalnızca görüntü kalitesini bozarken, bir kısmı hayati tehlike oluşturabilecek boyutlarda sorunlara yol açabilir.

MR odasına girmeniz halinde ciddi sağlık problemlerine neden olabilecek bazı yabancı cisim ve cihazlar aşağıda listelenmiştir:

  • Saçma, kurşun, iğne, metal parçası, şarapnel
  • Kalp pili, defibrilatör
  • Kulak implantları
  • Damardaki baloncuklarının tedavisinde kullanılan anevrizma klipleri, damarlara yerleştirilen diğer bazı metalik filtre, sargı ve stentler
  • İnfüzyon pompaları, nörostimulatör (sinirleri uyarıcı elektriksel düzenek)
  • Bazı yapay kalp kapakları
  • Metalik kataterler
  • Protez, çivi, plaka gibi ortopedik materyalin bir kısmı

Bunlardan bir kısmı ile MR’a girmeniz kesinlikle mümkün değildir. Bir kısmı yerleştirildikten belli bir süre (genellikle 6 hafta) sonra MR açısından güvenli hale gelirken, bir kısmı ile yalnızca bazı teknik koşullarda MR’a girilebilir. MR personeli vücudunuzdaki yabancı cisimlerin / cihazların MR ile ne ölçüde uyumlu olduğunu araştırmak için sizden ya da doktorunuzdan ek bilgi / belge isteyebilir. Bunlara ilişkin elinizde ameliyat notu / epikriz raporu vb belgeler varsa, MR’a randevu almaya gittiğinizde bunları da yanınızda bulundurun. Yalnızca bu yabancı cisim / cihazların güvenliğiniz için sorun oluşturmayacağından emin olunması durumunda MR’a girebilirsiniz.

Yabancı cisim ya da cihazların MR güvenliği kategorilerini gösteren simgeler

 

Üzerimde taşıdığım eşyalar MR odasında sorun oluşturur mu?

Küçük bile olsalar metalik cisimler MR odasındaki güçlü manyetik alan etkisiyle cihaz tarafından çekilebilir ve bu sırada ciddi yaralanmalara neden olabilir. Ayrıca bu eşyalar MR çekimi sırasında aşırı ısınarak yanığa neden olabilirler. Bu nedenle üzerinizdeki tüm metalik eşyaları ve takıları MR odasına girmeden önce soyunma odasına bıraktığınızdan emin olmalısınız. Ayrıca işitme cihazı, telefon vd elektronik cihazlar, cüzdan, saat, metalik takılar vb eşyalarla MR odasına girmemelisiniz. Metro kartları, kredi kartları, çipli kimlik vb elektronik kartları üzerinizde unutarak MR çekim odasına girmeniz halinde bu kartlar büyük olasılıkla bozulacaktır. Elektronik cihazların da yaralanma dışında bozulma riski vardır.

Kıyafetinizdeki metal kısımlar, güvenlik riski oluşturması dışında inceleme görüntü kalitesini de bozmaktadır. Bu nedenle MR’a girmeden önce soyunma odasında üzerinizdeki kıyafetlerin bir kısmını ya da tümünü çıkartılmanız ve bir önlük giymeniz istenebilir.

 

Metal tozlarının bulunduğu bir ortamda çalışıyorum, MR’a girmemde sakınca var mı?

Kaynak ya da demir işleriyle uğraşıyor ya da metal tozlarının bulunduğu bir ortamda çalışıyorsanız farkında olmadan vücudunuzun yüzeyinde (özellikle gözlerde) biriken metal tozları veya çapakları görüntü kalitesinde bozulmaya, ayrıca yaralanma ve yanık gibi ciddi sağlık problemlerine neden olabilir. Eğer böyle bir ortamda çalışıyorsanız bu durumu MR personeline mutlaka bildirmelisiniz.

 

Makyaj ya da dövme MR’da sorun oluşturur mu?

Makyaj malzemelerinin içerdiği metalik bileşenler MR görüntü kalitesini bozacağından incelenecek bölgedeki makyajın inceleme öncesi temizlenmesi gerekmektedir.

Kalıcı makyaj ve dövmelerdeki metal içeriği de MR görüntülerinde bozulmaya, ayrıca deride ısı artışı ve yanık gibi sağlık problemlerine yol açabilir. Bu durumu inceleme öncesinde MR personeline mutlaka bildirmelisiniz.

 

MR’da radyo dalgalarına bağlı ısınma tehlikeli mi?

MR’da kullanılan radyo dalgaları vücutta bir miktar ısı artışına neden olursa da MR cihazlarında hastanın ağırlığına göre ısınmanın derecesi kontrol eden ve güvenli sınırların aşılması durumunda çekime ara veren güvenlik özellikleri bulunmaktadır. Bu nedenle radyo dalgalarına bağlı ısınma günümüz MR sistemlerinde hasta sağlığı açısından bir tehdit oluşturmamaktadır.

 

MR’daki gürültünün zararı var mı?

MR’da bazı tetkiklerde çok yüksek gürültü düzeylerine ulaşılabilmekte ve bu da bazı işitme problemlerine neden olabilmektedir. Bu nedenle bu incelemeler sırasında genellikle kulak tıkaçları kullanılmaktadır.

 

İlaç (kontrast madde) kullanımının olası yan etkileri nelerdir, nelere dikkat etmeliyim?

Bazı MR incelemelerinde genellikle damardan olmak üzere, “kontrast madde” adı verilen bir ilacın verilmesi gerekmektedir. MR’da en sık kullanılan kontrast maddeler Gadolinyum içeren bileşiklerdir. Piyasada kimyasal formülleri bir miktar farklılık gösterse de hepsi Gadolinyum içeren, farklı ticari adlarda ilaçlar yer almaktadır.

Bu ilaçların alerjik yan etkileri oldukça nadir olmakla birlikte herhangi bir ilaca ya da maddeye karşı bilinen bir alerjiniz varsa inceleme öncesinde MR personeline bu durumu bildiriniz. Hiçbir maddeye karşı alerjiniz olmasa bile damardan verilen ilaçların nadiren ölüme kadar gidebilecek istenmeyen yan etkileri (komplikasyonları) olabilir ve bunu önceden test etmek mümkün değildir. Böyle bir durumla karşılaşılması durumunda MR’da görev yapan sağlık personeli gerekli müdahaleleri yapacaktır.

Bu ilaçların bazıları böbrek fonksiyonu bozuk hastalarda ölüme kadar gidebilen ciddi yan etkilere neden olabileceğinden bilinen bir böbrek rahatsızlığınız varsa bu durumu da inceleme öncesinde MR personeline bildirmeniz yararlı olacaktır. Bu kontrast maddelerden yüksek riskli olanlar yalnızca böbrek fonksiyon testleri görüldükten sonra uygulanabilmektedir. 65 yaş üstü hastalarda da Gadolinyum içeren kontrast madde verilmeden önce böbrek fonksiyon testlerinin yaptırılması önerilmektedir. Bu nedenle randevuya gelirken, yakın zamanda yapılmış bir kan tahlili sonucunuz varsa yanınızda getiriniz. Böbrek fonksiyon testleri bozuk olsa bile gerekiyorsa düşük riskli kontrast maddelerle yine de ilaçlı inceleme yapmak mümkündür.

Emziren annelerde Gadolinyum içeren kontrast madde kullanmak gerektiğinde, yüksek riskli bir kontrast madde kullanılacaksa emzirmeye 24 saat ara verilmeli ve bu süre içerisinde süt sağılarak atılmalıdır. Düşük riskli kontrast madde kullanılacaksa sütü sağıp atmak şart değildir, emzirmeye devam edilebilir.

İlaç verirken iğne ile yapılacak damara girişin nadiren cilt altı kanama, ağrı, damarda pıhtılaşma ya da damar hasarı gibi komplikasyonları olabilir. Verilen ilaç damardan cilt altı dokuya kaçarak o bölgede şişlik ve kızarıklığa neden olabilir. Tüm bu komplikasyonlar benzer her türlü işlemde belli oranda rastlanabilecek nadir yan etkilerdir. Karşılaşmanız durumunda sağlık personeli gerekli müdahaleleri yapacaktır.

 

Gebelikte MR güvenli midir?

Gebelerde MR incelemeleri 30 yıldan daha uzun süredir uygulanmakta olup bebeğin gelişimine zararlı herhangi bir etkisi gösterilememiştir. Yine de önlem olarak gebelikte gereksiz MR incelemelerinden kaçınılmakta, mümkünse gebelik sonrasına ertelenmektedir. Ayrıca gebelerde MR incelemesi sırasında kontrast madde kullanılmamaktadır. Gebelikte MR güvenliği ile ilgili daha ayrıntılı bilgiye ulaşmak için aşağıdaki bağlantıya tıklayınız:

Gebelikte MR Güvenliği